Begin 2004 verhuisden de Vlaamse Jezuïeten de ongeveer 15000 volumes van hun
collectie ‘Jesuitica en Ignatiana’, naar de Maurits Sabbebibliotheek aan de
Katholieke Universiteit Leuven. In het kader van een leenovereenkomst van lange
duur willen ze aldus de voorwaarden creëren om het onderzoekswerk naar de
spiritualiteit en de geschiedenis van de Sociëteit op termijn aan de K.U.Leuven
mogelijk te maken. Naast het Fondo Antiguo in Buenos Aires, Argentina wordt deze
Leuvense collectie een der meeste belangrijke ter wereld geacht.
Het ontsluiten van deze werken binnen het bestaande bibliotheeknetwerk van de
universiteit is een eerste stap naar het toegankelijk maken van deze collectie.
Dit ontsluiten gebeurt door middel van een volledige beschrijving, met aandacht
niet alleen voor auteur(s) en titel, maar eveneens voor alle medeauteurs,
kunstenaars, opdrachtgevers, redacteuren en dies meer. Ook de herkomstgegevens
van een bepaald boek worden mee opgenomen in de gegevensbank, wat voor
boekhistorici niet onbelangrijk is. Dit werk zal ongetwijfeld meerdere jaren in
beslag nemen, maar ondertussen kunnen de geboekte resultaten reeds on line
gevolgd worden dank zij de tweede stap die is gezet.
Deze tweede stap behelst de creatie van een aparte webstek (www.jesuitica.be)
waarop deze boeken bijeen, gerangschikt per auteur, titel of datum te vinden
zijn. Ook biografische gegevens over Jezuïeten, pseudoniemen e.d. zullen
toegevoegd worden en dit alles wordt opzoekbaar. Een webstek die de ambitie
heeft een ontmoetingsplaats te worden voor onderzoekers, waar ook ter wereld,
die iets met de Jezuïeten te maken hebben. Daarom zal deze site, die in het
Engels opgesteld is, ook aankondigingen bevatten van evenementen zoals
tentoonstellingen, jubilea en zullen bibliografische gegevens over nieuwe
artikelen en boeken doorgestuurd worden naar al wie zich hiervoor inschrijft.
Een uitvoerige links-pagina ontbreekt natuurlijk ook niet, met speciale aandacht
voor die sites waar boeken, tijdschriften, archieven, onderzoekscentra te vinden
zijn.
Opdat deze webpagina’s echt deze gedroomde interdisciplinaire ontmoetingsplaats
zouden kunnen worden, wordt hierbij een oproep gedaan aan iedereen, Jezuïet of
niet, om hier toe bij te dragen op zijn of haar manier.
Op dit punt zal de lezer zich wel afvragen waar al die Leuvense Jezuïetenboeken
vandaan komen.
De geschiedenis van de boekencollectie van de Jezuïeten te Leuven
Wat is het verhaal achter de gerenommeerde boekencollectie van de Jezuïeten
te Leuven? Een korte historische schets zal proberen enkele lijnen bloot te
leggen.
De geschiedenis van de moderne bibliotheken begint met de uitvinding van de
boekdrukkunst. Na deze uitvinding lag de productie en distributie van boeken in
de handen van drukkers en boekverkopers, en niet langer van de abdijen en
kerkelijke instellingen. De Renaissance en de Reformatie stimuleerden zowel de
boekdrukkunst als de uitbouw van bibliotheken. De Franse Revolutie, die over
heel Europa kerkelijke goederen confisceerde, is eveneens een belangrijke
mijlpaal in de geschiedenis van bibliotheken. Immers, aangezien de openbare
bibliotheken zoveel nieuw en waardevol materiaal toebedeeld kregen uit voormalig
kerkelijke bezit waren ze verplicht nieuwe organisatorische methoden te
ontwikkelen.
Tegen deze achtergrond onderscheiden we twee belangrijke periodes van verwerving
van boeken binnen de Jezuïetencollectie: een eerste vóór de opheffing van de
Orde in 1773, en een tweede na de heroprichting in België van de Sociëteit van
Jezus in 1832.
Tijdens de eerste periode bestonden er vele Jezuïetencolleges in Vlaanderen en
Brabant. Elk van deze colleges huisvestte een bibliotheek. Sommige hadden ook
een domus professa (professenhuis). Daarnaast is er de ruime collectie
van het Musaeum Bellarminum (later het Museaum historicum,
Mechelen), ooit bestemd om als basis te dienen voor het schrijven van een
algemene geschiedenis van de Lage Landen. Laatstgenoemde collectie ging, bij de
opheffing van de Sociëteit, over in de handen van het aartsbisdom Mechelen. Deze
boeken geven ons een zicht op de rijkdom en de omvang van de wetenschappelijke
opvoeding die aan de Jezuïetencolleges werd gegeven.
In 1839, na de heroprichting van de Sociëteit, begonnen de Belgische Jezuïeten
met een nieuwe bibliotheek in hun theologicum en filosoficum te Leuven. De basis
voor deze bibliotheek was de belangrijke collectie van pater Lodewijk Vincent
Donche, die rond de vijfentwintigduizend boeken had, waarvan ongeveer
tweeduizend oude drukken. Ervaren bibliothecarissen - zoals, in de negentiende
eeuw, de Jezuïeten Hendrik Rosa en Aloys De Backer (medeauteur van de
Bibliothèque des écrivains de la Compagnie de Jésus, 1853) en, in de
twintigste eeuw, de paters Joseph de Ghellinck, Marc Dykmans en Herman Morlion -
maakten van deze bibliotheek een bijzonder interessant werktuig voor theologisch
onderzoek. Trouwens, het was diezelfde pater de Ghellinck die na de Eerste
Wereldoorlog meehielp om de universitaire boekencollectie terug op peil te
brengen, door op zoek te gaan naar unieke en kostbare boeken in de buurlanden.
In oktober 1974 werd aan de K.U.Leuven de nieuwe bibliotheek van de Faculteit
Godgeleerdheid plechtig geopend. In de zestig jaar voordien had men tot driemaal
toe de theologische boekencollectie, als onderdeel van de universitaire
collectie, opnieuw moeten samenstellen, namelijk na de vernielingen van de
eerste en de tweede wereldoorlog en na de splitsing van de universiteit in 1968.
Het tot stand komen van een eigen bibliotheek voor de Faculteit Godgeleerdheid
binnen de Katholieke Universiteit Leuven was een uitdaging en de facto een
historische vernieuwing binnen de geschiedenis van de faculteit sinds haar
oprichting in 1432.
Hoe anders een bijzondere collectie waardevolle boeken samenstellen tenzij door
verschillende bestaande collecties van buiten de universiteit te integreren in
een nieuw concept? Dit is wat gebeurde te Leuven: de belangrijke theologische
bibliotheek van de Vlaamse Jezuïeten in Heverlee (voordien nog in de
Minderbroedersstraat in Leuven) en de boekencollectie van het Grootseminarie in
Mechelen, waar de historische en theologische werken van vóór de Franse
Revolutie waren terechtgekomen, vormen de ruggengraat van de nieuwe
boekencollectie.
Daarnaast zijn een aantal bibliotheken van religieuze congregaties en van
privépersonen, hetzij in hun geheel, hetzij partieel, geïntegreerd geworden.
Dank zij de jaarlijkse kredieten van de Faculteit Godgeleerdheid is het mogelijk
geweest deze collecties continu uit te breiden door regelmatige aankoop van
nieuwe en oudere werken. Op deze manier blijft de Jesuitica-collectie gestaag
groeien.
In haar geheel beschouwd is deze bibliotheek een uitzonderlijk cultureel
patrimonium, een schat aan historische documenten, waaronder uiterst kostbare
handschriften, meer dan driehonderd incunabelen en meer dan honderdduizend
boeken uit de zestiende, zeventiende, achttiende eeuw en later. Deze schatten
verdienen het om als onderzoeksinstrument gebruikt te worden in een laboratorium
dat uitgerust is met de nieuwste referentiewerken en dat beschikt over de
modernste ontsluitingsmogelijkheden. Dit laboratorium voor theologische studies
en humane wetenschappen in het algemeen is uniek in Vlaanderen en kan vergeleken
worden met de beste theologische centra in de wereld.
[English]